Welkom bij

Juryrapport
Toverbalfestival 2011
Jury: Kees Holierhoek (vz), Martine Zeeman en Ruud Wessels.

vrijdagavond 11 november 2011

Theater Toverlei uit Leiderdorp
Een kwestie van twee van Matin van Veldhuizen
Regie: Amanda Wolzak

Ik moet zeggen: een prachtig begin van het eenakterfestival. Deze eenakter doet buiten mededinging mee, maar de jury zal niet nalaten er iets over te zeggen. Ik zal me niet alleen beperken tot de kracht van Pepsi Cola en de kracht in het medische van een hondenhart. Ik hoop dat u daarmee het stuk weer voor de geest en in uw geheugen terug kunt halen. Het was een strak, goed getimed, ritmisch verteld verhaal. Wij vonden de kostuums van de kostschool treffend. We vroegen ons af of de muziek van Jan Tiersen, Franse muziek, de meest voor de hand liggende keuze was, aangezien je ook zou kunnen kiezen voor muziek tussen 1920 en 1935. Qua verhaal had ook Amerikaanse of Britse muziek gepast. Het gaf een beeld van de kunst van het schrijven tot de totale ontsporing met brandstichting en al. Dat deed ons erg veel genoegen. De vorm bleef overeind en bleef verrassend door de voortdurende veranderingen binnen dezelfde stijl. Ondanks diezelfde stijl waren de verrassingen in die vorm groot. De kern van het stuk is toch vereenzaming en pijn ondanks de twee-eenheid. De jury vroeg zich af of er iets meer suggestie over de achtergrond daarvan zou kunnen zijn gegeven. Onze eisen en verlangens zijn vaak groter dan de werkelijkheid ons kan geven. Wat maakt namelijk deze tweeling zo uniek? Dat blijkt dan het historische verhaal te zijn over dat ze in code met elkaar spraken, niet meer met de buitenwereld. Dat ze als het ware vereenzaamden en zich negatief tegenover de samenleving gingen uiten. Dat op zichzelf blijft een bron van grote interesse. We hebben ze ook met pijn in de gevangenis gezet zien worden en de laatste beelden daarvan waren schrijnend en ontroerend.

Litteris Sacrum uit Leiden
De ontdekking, hetzelfde maar dan anders van Heleen Verburg
Regie: Sigid de Zwart

 Heleen Verburg is een belangrijke vrouwelijke auteur van toneelteksten in Nederland. Ze had ook deze keer, wat ze vaak doet, een eenvoudige, doeltreffende vorm gevonden. Het stuk kent een eenvoudige, maar eigenlijk zeer rijke tekst. Het nodigt acteurs uit tot het ‘plaatsnemen in de woorden’. Ik heb daar eerder al een opmerking over gemaakt, over het Nederlands dat hieruit spreekt. Ik moet af en toe rugdekking zoeken bij mijn jury, maar het klopt precies met de bedoeling van wat wij als jury vonden.: een zeer vermakelijke en onderhoudende voorstelling. We hebben in dit stuk ook voor het eerst een mobieltje in de buik horen afgaan en de schrik op iemands gezicht waar kunnen nemen en niet te vergeten: een mobieltje opgegeten zien worden! In de jury ontstond het vermoeden dat dit nog wel eens vaker toegepast zou kunnen worden, ook op grotere elementen dan alleen een mobieltje. Dat je dan eigenlijk ook wel een heel toneel leeg zou kunnen eten, wat ruimtescheppend zou zijn. We vroegen ons ook af of je niet een groter onderscheid nog in kostumering en grime had aan kunnen brengen. Of juist de andere kant op, bijvoorbeeld 3 personages op 3 stoelen. Dit om aan te geven tussen welke extremen je je beweegt. We zagen het einde van de wereld tegenover een oneindig verdriet van de Rest. Want een groot verdriet hebben we gezien met heel veel Kleenex, als ik dat mag zeggen. En de Rest die achterbleef maar nog wel in herinnering... De termen ‘we gaan nog niet naar huis’ en ‘de paden op’ blijven ons voor altijd zeer goed bij. Het stuk lijkt geschreven voor het jongerentoneel. Het kan misschien in de vormgeving nog meer naar volwassenen toegetrokken worden.

Het viel ons als jury op dat beide eerste stukken heel strakke vormgeving hadden, beiden waren zeer helder uiteengezet, met heldere lijnen in het decor en in de manier waarop het werd aangepakt. Geheel afwijkend daarvan het derde stuk:

Aardewerk en Hemelse Gerechten uit Leiderdorp
Oidipous, Royal Baby van Rob de Graaf
Regie: Heléne Kok

Zoals u begrijpt een vrije interpretatie van het klassieke verhaal van Oidipous. Een mooie bewerking die door Rob de Graaf is gemaakt en waarbij ik kort even aan wil geven wat wij ervan vonden. Letterlijke citaten uit het overleg met de jury: soms iets teveel gedoe, bij vlagen boeiend, soms dicht tegen de klucht aan en bij tijd en wijle uitleggerig, vaak in staat het publiek te doen lachen, niet altijd echte interactie tussen de figuren op het toneel. Het sjaaltje was een goede vondst; dit gold ook de koets opgebouwd uit koffers. Teresias, de Ziener, gaf blijk van een goede toneelenergie, maar zou misschien wel meer gestuurd kunnen worden. Als geheel was onze indruk positief, maar gemêleerd.

zaterdag 12-11-2011

Theatergroep Koperen Kees van Dario Fo uit Poeldijk
Malus Pumila, de appel van Paul Sekrève
Regie: Paul Sekrève

 Nooit gedacht dat in Poeldijk toneel zo zou bloeien! Deze voorstelling was een prachtige en goede start van de avond. Sprookjes die door elkaar heen lopen; werd met lef en groot speelplezier gebracht; een leuke vorm waarin alles mogelijk was. Een sterk openingsbeeld met de adonissen op het toneel; prachtige vormgeving: de kostuums, ook de kist van Sneeuwwitje moet genoemd worden, waarbij je het idee had dat er op slag glas in zat waar je doorheen kon kijken. Weer een heel gestileerde vormgeving van dit stuk. Het bevatte een hoog gehalte aan verleiding en erotiek, wat op zichzelf een aangenaam iets is; moedig gebracht en goed gedoseerd. De conclusie bij de jury was dat lust prevaleerde en dat de nimfen duidelijk wonnen. Het thema werd door ons geformuleerd als ‘de appel valt niet ver van de troon’. We hebben de les getrokken dat wij allen zullen moeten adoniseren, wat ook weer een interessant woord is wat de blik op de wereld interessanter maakt. De grote ballen maakten veel mogelijk; het einde moet verassend genoemd worden. Als we dan toch een puntje van kritiek mogen uiten: het geheel zou kunnen winnen als de tekstbehandeling nog eens ter hand wordt genomen. Af en toe, in het begin vooral, waren er wat zinnen die we niet direct verstonden. Over de manier waarop in het begin heel veel korte opkomsten plaatsvonden waren er ook wat opmerkingen. Je kunt het heel snel doen, je kunt het wat rustiger aanpakken en je kunt het wat meer substantie meegeven. Maar het was op zichzelf natuurlijk een flitsend geheel. Wij noemen speciaal nog Roodkapje en ook de cynisch realiste, waar zij tegenover kwam te staan die alles weer terugbracht tot de maat der werkelijkheid, moet als een prettige tegenpool genoemd worden. Opvallend was het fantastische gebruik dat van de kleine ruimte in dit theater op het podium werd gemaakt. Dit is een productie die in gezamenlijkheid is gemaakt waarbij niemand uit de boot viel. Wij hebben machtig veel gelachen en onze kennis van appels is weer op een behoorlijk peil gebracht. Buitengewoon goed dus!

Stichting Theaterwerkgroep Zpinazie uit Zoetermeer
Eendagskoning van George Mc Ewan Green
Regie: Katja van den Berg

 Deze voorstelling vormde een groot contrast met het eerste stuk. Het was veel rustiger van toonzetting, vormgeving etc. Dit stuk is een voorbeeld van Angelsaksische humor (is het Schots? Engels? In ieder geval Brits!). Het was zeker zeer vermakelijk. Als we toch enkele opmerkingen mogen maken: we hadden graag iets meer spanning gehad en die had uit de tekstbehandeling kunnen komen. Als het vaker gespeeld wordt zal dit ongetwijfeld goed komen. De aanwezige vrouw op het toneel had een grote natuurlijkheid en op het toneel werden op heel eenvoudige wijze heel mooie bewegingen gemaakt. Dat had met dans te maken, maar dat had ook met te dialogen te maken, dialogen waarbij mensen om elkaar heen draaiden en er een beweeglijk geheel ontstond. We hadden nog wel de vraag: wat was precies de aantrekkingskracht van de drie mannen? We hadden de aantrekkelijkheid van Sam voor de vrouw nog wel helderder willen zien, waardoor de keuze van de vrouw voor hem nog duidelijker naar voren zou zijn gekomen. Wat wij nog belangrijk achten: wat was het belang van de personages? en kon je dat nog scherper tot uitdrukking brengen door bijvoorbeeld minder vlakheid in de tekstbehandeling. Dit zou de sleutel tot dat belang van die personages kunnen betekenen: Gevaar, Spanning, Gaat het goed?, Wat staat op het spel? Is mijn leven na deze afwijzing nog wel zinvol? enz. Verder hebben we ons bezig gehouden met de vraag over de dood aan het eind Wat is er feitelijk gebeurd? Wij vonden dat de dood niet noodzakelijkerwijs uit het voorafgaande volgde. Dat hoeft ook niet, want de dood volgt meestal niet helemaal precies uit het voorafgaande. Maar waren er 3 mannen bezig een vrouw te gaan begraven? Dat bleek niet het geval; het was Sam die kennelijk bleek te bezwijken. Maar de vraag naar wat er precies gebeurd was, is op zich een interessante en naar ons idee nog niet beantwoord. Kun je het zien als een symbool van de Britse society? De zwakste stand gaat uiteindelijk ten onder in het geweld? Wat is de rol van Shirley Temple in het geheel?, waar staat het voor, een kindster? Buitengewoon sterk bleef de rol van de vrouw die echt het middelpunt was op het toneel. Het was zeer onderhoudend om te zien en mee te maken. Namens de jury complimenten!

Laboratorium Hardt uit Leiden
Zuurstof van Sander Janssens
Regie: Arnoud Cambier

Een voorstelling die zonder mededinging deelneemt.

Af en toe maak je in het leven van een juryvoorzitter mee dat er ernstige meningsverschillen ontstaan. Verschillen van benadering, opinie, opvatting etc. En dat was het geval in de laatste voorstelling vanavond. Een beklemmende voorstelling; ik denk dat we dat allemaal wel enigszins hebben gevoeld. Nu was de vraag: waar komt die beklemming vandaan? Is het een toneelstuk dat het publiek beklemt of is het zodanig dat je je heel ongemakkelijk gaat voelen omdat er allerlei kwesties zijn, toneelmatige aspecten, die die beklemming met zich meebrengen? De samenvattende beoordeling hiervan is dan ook niet tot stand gekomen. De jury was dus verdeeld, enerzijds zeiden sommigen van ons dat de spanning vooral werd gecreëerd door de dingen uit elkaar te trekken, er lang en rustig aandacht aan te besteden, ofwel doordat het zo realistisch was weergegeven dat je je beklemd voelde door dat wat er op het toneel gebeurde. Laat ik wat losse opmerkingen achter elkaar zetten: het meisje heeft enorme spelenergie tentoongespreid op het toneel, maar werd daardoor niet sympathieker. Dat was natuurlijk ook haar rol, het was geen sympathieke rol. Sommige van ons vonden het thema en gegeven niet helemaal de dramatische boog dragen. We zagen allemaal mensen in een slachtofferrol; er was niet iemand die er als het ware bovenuit kwam. Het optreden van de vader werd in de jury deels bekritiseerd; kon die man niet harder en duidelijker optreden, waarom zegt hij op gegeven moment ‘Wat is hier gebeurd’? in plaats van ….. (we vloeken niet in het openbaar)? Het werd misschien ook wel teveel gespeeld; er werd gesuggereerd dat er mogelijk pauzes weggelaten konden worden. Het openingsbeeld was, daar waren we het over eens, buitengewoon sterk. Sommige vonden het aquarium iets teveel aanwezig en hadden te weinig helderheid over ‘wat wil de auteur/regisseur met dit stuk zeggen?’ Een andere opmerking is: er is geen ontwikkeling in de personages. Algemeen erkend werd de sterke rol van de nieuwe vrouw, maar zij moet wel veel over zich heen laten komen, kon ze daar niet weerbaarder in zijn, slimmer, actiever enz.? Het thema was interessant: ochtend na feest, een prima uitgangspositie, maar… Nou zo stonden we tegenover elkaar en vroegen we ons af wat moeten we nu denken van…

In de weergave van de jury komen de interpretatieverschillen naar voren; verschil van opvatting ten aanzien van realistisch toneel versus abstract vormgegeven, onrealistisch maar wel tekenend toneel. Het werk van de jury gaat niet over rozen!

zondagmiddag 13-11-2011

Theatergroep XXLarge uit Maassluis

 
Het lijken wel vaste pijlers geworden te zijn op dit festival: de dood, erotiek en de stilering. Daar komen elke keer weer heel nieuwe voorstellingen uit voort. Deze was prachtig van taal, buitengewoon goed gespeeld, mooi vormgegeven ook. Wat opviel was de mooie manier van personagewisseling zonder toeters en bellen. De vrouw is constant mooi in de tekstbehandeling en de man werd naar ons oordeel steeds overtuigender. Prachtige sterfscène, precies daarin gegeven wat daarvoor nodig was. We hadden ten opzichte van die groei van de man soms bij de vrouw graag iets meer verandering als spiegelbeeld als het ware daarvan gezien. De man kon werkelijk het venijn spelen en bij de vrouw zat het venijn in de tekst; de man toonde meer kanten dan de vrouw. En het vroeg om durf om dit stuk te kiezen, maar het is heel goed neergezet. De vrouw maakte de rijpere vrouw op bijzondere wijze zichtbaar. Naar ons oordeel had het bij de vrouw nog iets meer aan genot kunnen bieden. Wij vroegen ons af of het door de bewerking kwam dat het einde ietwat uit de lucht kwam vallen. Daar kan ik geen antwoord op geven, maar we hebben de grootst mogelijke bewondering voor de manier waarop dit stuk ten tonele is gevoerd. Dan zijn kritische opmerkingen eigenlijk van ondergeschikt belang ten aanzien van de kwaliteit waarmee dat gebeurd is.


Toneelvereniging St. Theodulfus uit Oude Wetering
Moederziel van Irene Scheltes
Regie: Astrid Kennis-van Amsterdam

Wij zeggen vaak ‘moederziel alleen’; in dit geval waren de spelers met z’n tweeën, maar misschien ook wel zeer alleen. Groot realisme; we vonden het erg leuk dat dit huiskamertoneel hier een plaats kreeg in de voorstelling. De moeder speelde naturel en we zagen het leed in het stuk omhoog kruipen. Het cliché werd op buitengewoon charmante wijze gespeeld. Er zaten leuke grappen in het verhaal. Als we toch een kritische opmerking maken: de emotionele overslag naar de verzoening had wat meer uitgediept kunnen worden, respectievelijk in fasen toonbaar gemaakt. Een buitengewoon aardige voorstelling van een apart soort toneel. Een groter verschil tussen Quartett en deze voorstelling kun je je bijna niet voorstellen, maar beiden vragen om kwaliteit, aandacht, zorg etc.

Juryuitslag

1.   Theatergroep Koperen Kees van Dario Fo uit Poeldijk

       Malus Pumila, de appel van Paul Sekrève

 2.   Theatergroep XXLarge uit Maassluis
       Quartett van Heiner Müller

 3.   Stichting Theaterwerkgroep Zpinazie uit Zoetermeer
       Eendagskoning van George Mc Ewan Green